چگونگی انجام پروژه تحقيقاتی

بنام خدا

چگونگی انجام پروژه تحقيقاتی

معمولاً گزارش يك پروژه تحقيقاتی در 5 فصل به قرار زير تنظيم می شود.

 

پيشگفتار

مقدمه

 

فصل اول شامل :

1   طرح مسئله

2 اهميت و ضرورت

3 اهداف

 

فصل دوم :

1 – نظريه ها

2 – پيشينه تحقيق

3 – جمع بندی

4 –  فرضيه ها

 

فصل سوم :

1 – متغيرها

2 –  تعاريف مفهومی و عملياتی متغيرها

3 –   روش تحقيق(کليات)

4 –  روش  اندازه گيری متغيرها

5 –  روائی و اعتبار

6 –  روشها و آزمونهای آماری

7-   جامعه و نمونه آماری

8   روش نمونه گيری

9 حجم نمونه

 

 

فصل چهارم :

 1 – توصيف متغيرها

2 – آزمون فرضيه ها

 

فصل پنجم :

نتيجه گيری:

–  خلاصه اهداف و نظريه ها و روش و

– يافته ها

–  تطابق يافته ها با نظريه ها

– پيشنهادات:

– بر مبنای يافته ها(راه حل ها)

– برای تحقيقات آينده


 

 

در  طرح مسئله  ، بايد توضيحاتی در مورد کليت وجود آن مسئله، سئوالات پيرامون مسئله، نمونه ها و مثالهائی از چگونگی ايجاد مسئله، حوزه های علمی مربوط به موضوع، ابعاد موضوع و ديدگاههای قياسی و استقرائی مرتبط با مسئله بيان شود. سرانجام در پايان اين بخش بايد يک مسئله، سئوال يا موضوع معين و نسبتاً محدود که موضوع اصلی تحقيق است، تعيين شود. محدوديت موضوع اغلب شامل محدوديت زمانی، مکانی، جامعه آماری و حتی از جنبه نظری خواهد بود. در اين بخش به طور کلی موضوع مشخص شده و محدوده و مرزهای آن از ساير موضوعات مشابه و مرتبط جدا می گردد. می توان برای طرح مسئله از جنبه های کلی شروع نموده و سرانجام به موضوع اصلی که نسبتاً جزئی است، رسيد يا از جزئيات شروع کرده و با تکيه بر همان موضوع، ارتباط آن با کليت ها را مخصوصاً از نظر حوزه های علمی و مطالعاتی بيان نمود.

  اهميت و ضرورت  موضوع از جنبه های مختلف توضيح داده می شود. معمولاً کارکردها مهمترين ضرورتها هستند. علاوه بر آن علاقه محقق، توصيه سازمانها، مؤسسات، گسترش روز افزون مسئله و اهميت کار برد نتايج حاصله از تحقيق در اين بخش نوشته می شوند. هدف اين است که بالاخره معلوم شود که چرا اين تحقيق انجام می شود و در نهايت به چه درد می خورد؟ مقايسه نتايج با ساير تحقيقات در زمانهای قبلی و يا همزمان، تلاش در پاسخ به سئوالات علمی مطرح  و مهم، در اختيار سازمانهای معين قرار دادن و کمک به گروههای خاص و غيره می تواند از ساير دلايل انجام تحقيق باشد.

هر تحقيقی بر اساس  اهداف  مشخص و معينی انجام می گيرد.  بنابراين پس از مشخص شدن موضوع و اهميت آن، لازم است اهداف تحقيق نيز بدرستی و روشنی تعيين شوند و روند تحقيق در همان چهارچوب انجام گيرد. شايد در مواردی با در نظر گرفتن دلايل انسانی انجام تحقيقات، حل مشکلات و رفع نارسائی ها بعنوان اهداف تحقيق در نظر گرفته شوند. در صورتی که بايد توجه داشت که تحقيق فقط يك کار علمی بوده و محقق عهده دار انجام تغييرات و اعمال برنامه های اجرائی نبوده و نيز اين گونه موارد با استثنائات جزئی، عملاً از عهده محقق خارج است.  در واقع اهداف تحقيق بر شناخت علمی و طراحی و انجام تحقيق تأکيد می کند. بعنوان مثال محقق بايد در ابتدا هدف خود را مشخص سازد که  آيا فقط به توصيف موضوع و متغيرها خواهد پرداخت يا تبيين(توجه به علتها) نيز مدّ نظر او خواهد بود؟ معمولاً اغلب اهداف ناظر بر هدفهای شناختی بوده و چگونگی بررسی متغيرها از نظر تبيين، ارتباطات و ساير بررسی ها بعنوان هدف در نظر گرفته می شوند.

بطور کلی در هدفها بايد مشخص شود که آيا مطالعه شامل تبيين و پيش بينی خواهد بود يا نه؟ آيا ارتباط متغيرهای مستقل با يکديگر نيز در ارتباط بايد همپوشی آنها و قدرت تبيين مسئله مورد بررسی قرار خواهد گرفت يا نه؟ علاوه بر موارد فوق تعيين نمودن هر نوع مورد استثنا و حيطه شمول تحقيق نيز برای آينده مفيد می باشد. از جمله هدفهای معمول برای تحقيقات می توان به ارائه پيشنهادات لازم اشاره نمود که بر مبنای يافته های تحقيق بوسيله محقق انجام می شود.

در فصل دوم گزارش تحقيقی، نظريه ها و پيشينه و فرضيه ها ی تحقيق آورده می شود. اصولاً حتی قبل از طرح مسئله و همزمان با شکل گيری سئوال و مسئله در ذهن محقق، مطالعات مربوط به جنبه های نظری مرتبط با موضوع بسيار اساسی و مهم و راهگشا خواهد بود. چرا که اساساً طراحی مسئله در قالبهای نظری امکان مطالعه علمی را فراهم می سازد.  با توجه به اينکه نقطه شروع مطالعات و پژوهشهای علمی، عملاً نظريه های موجود علمی است، بنابراين هم به منظور طرح مسئله و هم به منظور شناخت هر چه بيشتر موضوع، بررسی نظريه های علمی و استفاده از آنها بسيار ضروری و يک اصل غير قابل انکار است. بايد توجه داشت که نظريه ها به منظورپيدا کردن ابعاد مسئله، متغيرهای مستقل( به منظور تبيين مسئله)، متغيرهای تعديل کننده و کنترل و نيز شرايطی که تحقيق را احاطه کرده و نظريه در آن شرايط ساخته و پرداخته شده است، مورد مطالعه قرار می گيرند.

اگر قرار باشد برای تبيين يک مسئله، دلايل و علتهائی را در نظر بگيريم، منبع اصلی کسب و بکارگيری همان دلايل در شکل متغيرهای مستقل، نظريه های مربوط به همان علم و يا نزديك به آن علم است. همچنين چگونگی ارتباط متغيرها از حيث تأثير گذاری بر همديگر  نيز در چهار چوب نظريه ها مشخص می شود. مخصوصاً در علوم انسانی در بسياری از موارد تبيين های متفاوت و متضادی بعمل مِی آيد که دليل اصلیِ آن، در نظر گرفتن عوامل خاص و حتی منحصر بفرد برای هر امر در چهارچوب نظريه معين است که شايد ساير ديدگاههای نظری نسبت بدان متغير اصلاً توجهی نداشته باشند. پس پيدا کردن فرضيه ها، متغيرهای مستقل، کنترل و تعديل کننده، ارتباط بين همه متغيرها، ابعاد مسئله يا موضوع، شرايط انجام تحقيق(مثلاً زمان و مکان و سن و . . .)، حتیالامکان روشها و ابزارهای لازم و کار آمد برای انجام تحقيق و جامعه آماری و شمول دامنه تحقيق و نيز امکان تعميم های علمی و حتی کاربرد نتايج و يافته ها  بوسيله مرور نظريه های علمی انجام خواهد گرفت.

کليه موارد فوق الذکر بايد بصورت منظم و به ترتيِب خاصی در گزارش تحقيقی آورده شود. در واقع دلايل بکارگيری متغيرها، ابزار و فرضيه ها و غيره در درجه اول مربوط و مستند به ذکر نظريه های مورد استفاده برای تبيين است. فرضيه های مورد استفاده از نظريه ها استنتاج می شوند. البته بايد توجه داشت که علاوه بر آن منابع ديگری نيز برای تدوين فرضيه وجود دارد. بايد ارتباط معقول و معينی بين اهداف، نظريه ها و فرضيه ها وجود داشته باشد. بعبارت ديگر اگر هدف بررسی، تبيين موضوع است، در اين صورت بايد در نظريه ها بدنبال فرضيه ها و متغيرهای مستقل بود. اگر جنبه های روانی موضوع بيشتر مد نظر است، در اين صورت بايد از تئوريهای روان شناختی نيز استفاده نمود. و اگر هدف تحقيق اعمال کنترلهای خاصی است، پس بايد نظريه هائی را که بر مبنای کنترل ايجاد شده اند، و يا  چگونگی اِعمال کنترلها را نشان می دهند،  مورد استفاده قرار داد.

علاوه بر موارد فوق با در نظر گرفتن اينکه نظريه های مختلف بر متغيرهای خاصی تأکيد دارند که ممکن است در مواردی متضاد هم باشند. بنابراين لازم خواهد بود تا حتی الامکان از نظريه های رقيب استفاده شده و در کنار آن با اتکاء به مشاهدات و تجربيات محقق و محققان قبلی با بيان دلايل و استدلالات کافی به انتخاب نظريه ها و بکارگيری آنها اقدام نمود. به بيان ساده تر، اگر برای تبيين رفتار انسان مثلاً پنج دسته تئوری وجود دارد، سئوال اين است که محقق کدام دسته را بايد انتخاب بکند؟ در اينجا آوردن و بررسی نظريه ای هر گروه و بحث و انتقاد در مورد قدرت، استحکام، پايائی و . . . آنها و ذکر دلايل کافی به منظور استفاده از نظريه های متناسب با همان موضوع در شرايط خاص مربوط به تحقيق امری الزامی است.

 مرور تحقيقات پيشين شامل مطالعه تحقيقات انجام شده در رابطه با آن موضوع است. به دليل خاصيت انباشتگی علم، هر تحقيق جديد بايد بر مبنای و با استفاده از تحقيقات قبلی انجام گيرد. اگر تحقيقی بدون استفاده از تحقيقات قبلی انجام گيرد، در اين صورت ممکن است : اشتباهات، نارسائی ها و مشکلات و محدوديت های قبلی در اين تحقيق نيز تکرار شوند. در مجموعه کلی علم و در ارتباط با آن تحقيق ، استحکام و ضعف نظريه ها معلوم نگردد و محقق ناچار از نظريه هائی استفاده کند  که موارد ردّ و نقض آنها بيشتر از موارد تأئيد و قبولی است. پيشنهادات محققين قبلی مورد استفاده قرار نگيرد. بهترين و مطمئن ترين روش(که حاصل بررسی تحقيقات قبلی است) در تحقيق تازه،  مورد استفاده قرار نگيرد. امکان مقايسه نتايج، کاربردها، کارکردها و درک تغييرات از بين می رود و بالاخره اينکه در مجموع محقق کار  و مطالعه علمی خود را تقريباً از نزديکی های نقطه صفر پيشرفت علمی موضوع آغاز خواهد کرد.

در مرور تحقيقات قبلی بايد به دنبال نکاتی بود و آنها را پيدا و ياد داشت نموده و سپس مورد استفاده قرار داد. البته بايد در نظر داشت که داشتن ديدگاه انتقادی در اين ميان از اهميت بسيار زيادی برخوردار است. چرا که ممکن است همان تحقيق که بعنوان پيشينه مورد مطالعه قرار می گيرد از ديدگاههای مختلفی دچار اشتباهات بوده و از اعتبار علمی کافی برای استفاده برخوردار نباشد. همچنين با گذشت زمان، بسياری از تغييرات روشی و محتوائی و شرايط متعددی بوجود آمده که بکار گيری عناصر آن تحقيق را غير ممکن می سازد. نکات مورد نظر عبارتند از:

– موضوع. مقايسه موضوع تحقيق فعلی با موضوع تحقيق قبلی بدين معنی که آيا هر دو موضوع کاملاً يکسان هستند و عناصر موجود در هر کدام را می توان کاملاً در ديگری جستجو، اِعمال و تنظيم نمود.

– اهداف. در آن تحقيق چه اهدافی بکار گرفته شده است؟ تحقيق فعلی نيز درست همان اهداف را در نظر دارد يا نه؟

– نظريه ها. بطور کلّی يکی از منابع بسيار مهم در انجام تحقيقات، استفاده از نظريه های مورد استفاده در تحقيقات قبلی است. يک گزارش تحقيقی می تواند حاوی نظريه های متعدد و مناسبی برای تبيين مسئله باشد و از اين نظر حتی از کتابها نيز مفيدتر باشد.

– فرضيه ها. چه فرضيه هائی بکار گرفته شده است؟ آيا همان فرضيه ها را با همان شکل در اين تحقيق می توان بکار گرفت يا نه؟ يا اينکه آن فرضيه ها را با تغييراتی (مثلاً جهت دار نمودن)، میتوان مورد استفاده قرار داد.

– روشهای انجام تحقيق. آيا همان روشها را در شرايط فعلی نيز می توان بکار بست؟ نکات مثبت و منفی آن روشها چه بوده و نتايج حاصل از مطالعه بر مبنای آن روشها موفقيت آميز بوده يا نه؟

– ابزار مورد استفاده برای اندازه گيری و آزمون. در صورت مؤثر و کار آمد و معتبر و روا بودن ابزارها، می توان همان ابزار را بکار گرفت. با وجود اين،  نبايد از ابزار جديد نيز غافل بود. بدون ترديد مقايسه ابزارهای مختلف در تحقيقات مختلف، محقق را برای انتخاب بهترين ابزار ممکن توانا می سازد.

– روائی و اعتبار. بدست آوردن، محاسبه و تعيين اعتبار و روائی، همواره يکی از مشکلات اساسی تحقيقات بوده است. به همين دليل مرور تحقيقات پيشين در اين زمينه نيِز بسيار مفيد خواهد بود. بايد تمامی روشهای مربوط به محاسبه اعتبار و روائی از تحقيقات مختلف گرد آوری شده  و  با دقت در فصل سوّم يا دوّم توضيح داده می شود و با در نظر گرفتن دلايل منطقیِ، آن روشها ردّ و يا مورد استفاده قرار می گيرد.،

– آزمونهای آماری. اطلاع از چگونگی بکارگيری آزمونهای آماری و نتايج حاصله از آنها محقق را در انتخاب مناسبترين آزمون آماری ياری می دهد. اين امر در فرا تحليلها از اهميت بسيار زيادی برخوردار است.

آزمونهای آماری متداول برای بررسی ارتباط بين متغيرها(آزمون فرضيه ها)

آزمـــون

متغير وابسته

متغير مستقل

 

تفاوت ميانگين

آناليز واريانس

ضريب همبستگی پيرسن

ضريب همبستگی اسپيرمن

رگرسيون چند متغيری

تحليل تمايزات

مجذور خی

تحليل عاملی واريانس

تحليل عاملی

دو رشته ای

Tb و  Tc کندال،  گاما

فاصله ای

فاصله ای

فاصله ای

رتبه ای

فاصله ای

اسمی

اسمی(يا ترتيبی)

فاصله ای

فاصله ای

فاصله ای(يا اسمی)

ترتيبی

اسمی دو حالته

اسمی چند حالته

فاصله ای

رتبه ای

فاصله ای(چند متغير)

فاصله ای(چند متغير)

اسمی(يا ترتيبی)

فاصله ای و اسمی

فاصله ای(چند متغير)

فاصله ای(يا اسمی)

ترتيبی

 

پس از جمع آوری و تدوين نظريه ها و تحقيقات انجام شده قبلی،  همه متغيرها بايد در مدلی گرد آوری شود. مدل عبارت از “تصويری است که روابط علت و معلولی متغيرها را مشخص می سازد“. به اين ترتيب محقق عملاً زمينه طرح فرضيه ها را آماده می سازد. در اين مرحله مدل را می توان به شکلهای زير طراحی نمود.

1 –  مدل ارتباطی ساده: در اين مدل ارتباط هر يک از متغيرهای مستقل با متغير وابسته بصورت ترسيم يک خط ساده به شکل فلش که نشان دهنده تأثير متغير مستقل بر متغير وابسته است، مشحص می گردد. در اين گونه مدلها، فرض بر آن است که بين متغيرهای مستقل ارتباط خاصی وجود ندارد . بنا براين محقق در پی بررسی اين روابط(بين متغيرهای مستقل با همديگر) نخواهد بود.

 

           انگيزه پيشرفت        موفقيت

           پاداش بيشتـر         موفقيت

           يادگيری بهتـر       موفقيت

 

ملاحظه می شود که در اين مدل بين سه متغير مستقل(انگيزه پيشرفت، يادگيری و پاداش) ارتباط خاصی پيش بينی نشده است.

استفاده از اين نوع مدلها با سهولت کاربرد آزمونهای آماری همراه بوده امّا با توجه به اينکه در دنيای واقعی متغيرها بی ارتباط با هم نيستند، ممکن است تبيين درستی انجام نگيرد. از طرف ديگر در موارد متعددی هر يک از نظريه ها صرفاً يک متغير را بعنوان متغير مستقل معرفی می کنند. در اين موارد استفاده از اين مدلها با ماهيت نظريه تناسب خواهد داشت. با وجود اين، لازم خواهد بود محقق همه نظريه ها را در يک چهار چوب معين گرد آوری کرده و حوزه مطالعه و تبيين را تا حد امکان مشخص نمايد.

2 – مدلهای پويا: در اين مدلها، بين متغيرهای مستقل ارتباطات متقابل يا علّی وجود دارد. اگر چه در درجه اول، هدف يک تحقيق تبيين يک مسئله معين بوده و توجهی به روابط متقابل متغيرهای مستقل ندارد، اما بايد در نظر داشت که همواره وجود همبستگی های متقابل بين عوامل مؤثر، موجب کاهش قدرت تبيين و نيز صرف و اتلاف انرژی زيادی خواهد بود. مثلاً در صورت وجود همبستگی بسيار زياد بين دو متغير هوش و سرعت انتقال، بکارگيری هر دو متغير به منظور تبيين پيشرفت تحصيلی، قدرت تبيين را افزايش نداده و عملاً همان نتيجه ای را به دنبال خواهد داشت که با متغير (هوش يا سرعت انتقال) حاصل می شد.

سرعت انتقال

                                                                                                       پيشرفت تحصيلی

هــــوش

در مدل فوق بين دو متغير مستقل رابطه متقابل دوسويه وجود دارد. اين مدل حاکی از همبستگی بين دو متغير مستقل بوده و احتمالاً بکارگيری دو متغير در افزايش قدرت تبيين مؤثر نخواهد بود.

در مدلزير ابتدا متغير هوش بر سرعت انتقال تأثير گذاشته(در اينجا سرعت انتقال به نوبه خود يک متغير وابسته است) و سپس هر دو متغير: سرعت انتقال و هوش، بطور مستقيم بر پيشرفت تحصيلی اثر خواهند گذاشت(البته اثر سرعت انتقال نزديک تر و مستقِم تر است). در واقع بخشی از تأثير “سرعت انتقال” بر متغير وابسته، منشاء ذاتی نداشته و از متغير “هوش” ناشی میشود.

               سرعت انتقال

                                                                                                       پيشرفت تحصيلی

هــوش

در مدل بعدی اثر مستقيم هوش بر پيشرفت تحصيلی مدّ نظر نمی باشد.

هــوش                                سرعت انتقال                                             پيشرفت تحصيلی

در تحليلهای چند متغيره استفاده از اين مدلها امری ضروری و غير قابل ترديد است. البته اين موضوع بستگی به اهداف تحقيق دارد. در اغلب موارد لزوم اعمال کنترلهای متعدد برای حذف و يا خنثی کردن اثر متغيرها، استفاده از اين مدلها را ضروری می سازد و بالاخره  بدون بکارگيری مدلهای  پويا استفاده از فرا تحليل امکان پذير نخواهد بود.

http://bazar4h.ir