گردشگری

فهرست

مقدمه:    ۲
گردشگری سلامت ایران در سال میلادی جدید    ۲
اثرات مثبت و منفی گردشگری    ۴
مزایای بالقوه صنعت گردشگری:    ۴
اثرات منفی گردشگری    ۴
تأثیر کلان شهر مذهبی مشهد بر شهرهای کوچک همجوار    ۶
دلایل عدم رغبت مسافران به ماندن در شهرهای مسیر کلان شهرها    ۸
نتیجه گیری    ۱۰
منابع:    ۱۱

گرداوری شده از طریق اینترنت
مقدمه:
صنعت توریسم از پویاترین بخش‌های اقتصاد کشورها است. تا جایی که می‌توان آن را به عنوان یکی از منابع مهم توسعه اقتصادی و فرهنگی به شمار آورد. در جهان امروز توریسم یکی از مهم‌ترین ابزار دولت‌ها برای معرفی فرهنگ به سایر ملل است.
امروزه جهانگردان پیام‌آوران صلح و دوستی معرفی شده و می‌توانند در کاهش بحران‌ها در سطح جهانی نقش‌آفرینی نموده و نشردهندگان صلح و دوستی باشند. جهانگردی به دلیل وسعت عملیات اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی به آن نه تنها یک امر محلی و ملی بلکه موضوعی منطقه‌ای و بین‌المللی است. لذا نیازمند سازمان‌دهی و مدیریتی خلاق است.

گردشگری سلامت ایران در سال میلادی جدید

اگرچه در ایران هنوز برنامه جامع و کاملی برای توسعه بخش‌های مختلف این صنعت وجود ندارد، ولی این شاخه از گردشگری در کشور همچنان از رشد برخوردار است. روند رشد گردشگری سلامت ایران نیز به‌عنوان بخشی از این صنعت جهانی تحت تاثیر مولفه‌های مختلف اقتصادی، سیاسی و اجتماعی منطقه‌ای و داخلی است.
وجود تحریم‌های اقتصادی اگرچه از بسیاری جهات به ضرر اقتصاد کشور است ولی فرای مباحث سیاسی آن، تحریم‌ها از طریق کاهش ارزش پول ملی باعث تبدیل شدن ایران به مقصدی ارزان برای شاخه‌های مختلف گردشگری شده است که در این بین گردشگری سلامت نیز به‌عنوان بخشی از کل صنعت از این قاعده مستثنی نیست؛ مثلا ارزان بودن درمان در ایران، آن را به مزیت رقابتی مهمی در مقابل مقصدی چون ترکیه تبدیل کرده است، اما از سوی دیگر تحریم‌ها باعث تضعیف وجهه ایران به‌عنوان یک مقصد مطلوب می‌شود و این اثر سویی در پی خواهد داشت، البته مذاکرات و نشست‌های اخیر با کشورهای غربی سبب تغییر چهره کشور و معرفی ایران به‌عنوان مقصدی امن با مردمانی اهل مدارا شده است.
از سوی دیگر ناامنی در منطقه و به‌عنوان مثال عراق و پدید آمدن بحران‌های مختلف اقتصادی و سیاسی در این کشور و عدم ثبات در وضعیت زندگی ساکنان آن، موجب کاهش تعداد بیماران ورودی از این کشور شده است؛ بنابراین افزایش تعداد گردشگران ورودی از این منطقه با نتیجه جنگ‌ها و برگشتن ثبات به آن ارتباط نزدیکی دارد. با اجرای طرح تحول نظام سلامت و ساماندهی و تعیین دقیق هزینه‌های درمانی و کنترل و نظارت دقیق بر عملکرد پزشکان و بخش‌های خصوصی، استقبال بیمارستان‌های خصوصی از بیماران خارجی که هنوز نظارت دقیقی بر تعرفه‌های آنان نیست و رقابت برای جذب گردشگران سلامت بیشتر شده است، البته این پدیده اگر نظارت و کنترل دولت را به دنبال نداشته باشد، موجب افزایش سوءاستفاده‌ها در این حوزه می‌شود.
یکی از مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار  بر وضعیت گردشگری سلامت ایران تهیه شیوه‌نامه و تعیین قوانین برای فعالان این صنعت از سوی متولیان آن (خصوصا وزارت بهداشت و سازمان میراث فرهنگی) است که از فعالیت دلالان و واسطه‌های غیرقانونی که موجب تخریب وجهه این صنعت می‌شوند، جلوگیری شود. عدم هماهنگی بین متولیان این صنعت چه در بخش دولتی و چه خصوصی تاثیر مخربی بر رشد آن خواهد داشت و نه‌تنها رشد چشمگیری اتفاق نخواهد افتاد بلکه آمارهای حال حاضر نیز افت خواهد کرد و رقبایی چون هند، ترکیه و اردن در بازارهای کشورهای همسایه پیشی خواهند گرفت.
درکل می‌توان گفت قوانین محلی و بین‌المللی، سیاست‌ها، اقتصادها و رفتار مشتریان به‌طور افزایشی بر جنبه‌های مختلف گردشگری پزشکی تاثیر می‌گذارند و انتظار می‌رود این روند همچنان ادامه یابد. البته باید گفت روند کنونی چندان امیدوارکننده نیست؛ چراکه فعالان هنوز از خبرها و آمارهای قدیمی استفاده می‌کنند و چشم امید این صنعت به تعداد اندکی از فعالانی است که علاوه‌بر کسب سود آنی، به توسعه صنعت و برنامه‌های طولانی‌مدت نیز می‌اندیشند.
اثرات مثبت و منفی گردشگری
مزایای بالقوه صنعت گردشگری:
۱)ایجاد فرصت های شغلی جدید
۲)افزایش مالیات و پول هایی که نصیب دولت می شود
۳)مطرح شدن جامعه و در نتیجه ایجاد فرصت های بیشتر برای توسعهو پیشرفت
۴)بهبود ساختارهای زیربنایی و تشکیلات اصولی منطقه
۵)افزایش منابع مالی به منظور حفظ آثار فرهنگی و طبیعی
۶)توسعه صنایع دستی، بومی و محلی
اثرات منفی گردشگری
۱)مشاغل فصلی
۲)افزایش هزینۀ زندگی ساکنان آن منطقه (برای مثال افزایش ارزشزمین، خانه، غذا و خدمات)
۳)آلودگی هوا
۴)افزایش رفت و آمد، وسیله نقلیه، راه بندها
اثرات اقتصادی گردشگری در کلانشهر مذهبی مشهد
ورود میلیونی زائران و مسافران به کلانشهرهایی همانند مشهد می تواند آثار بسیار شگرفی در شکوفایی و رونق یابی اقتصاد شهر و ایجاد فرصتهای شغلی، ایجاد منابع درآمدی، تبادل فرهنگی اجتماعی و… داشته باشد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی شهرداری مشهد، اما استفاده از این مزایا و کسب این مطلوبیت ها تنها زمانی امکان پذیر است که بستر مناسب آن نیز فراهم باشد.جذب زائران و گردشگران در گرو تأمین خدمات مورد نیاز آنها و ایجاد زیرساخت ها، تجهیزات و تأسیسات سرمایه گذاری کافی در این زمینه ها می باشد که نیازمند برنامه ریزی های کلان می باشد.در این نوشته سعی برآنست که ضمن بررسی میزان درآمدزایی گردشگری در کلانشهر مذهبی مشهد به ارائه راهکارهایی در جهت جذب بیشتر و بهتر زائران و گردشگران بپردازیم.در عصر حاضر میلیون ها تن در طول سال به انگیزه مشاهده آثار باستانی و طبیعی، آشنایی با آداب و رسوم سنت های ملی و مذهبی، شرکت در جشنواره ها، بازدید از اماکن مقدسه دینی که غالباً آمیزه ای از عشق، هنر و مهارت است، قدم بر عرصه کشورهایی می گذارند که صدها سال قبل محل سکونت و حیات آدمیان بوده است.گردشگری امروز یکی از اقتصادی ترین فعالیت ها در چرخه ملی کشورها، به خصوص از جهت اشتغال و ارزآوری و رونق مناطق مختلف تلقی می شود که علاوه بر آن دارای مزایای ارتباطی، سیاسی، فرهنگی تأثیرات بین الملل خاصی است. به همین دلیل اغلب کشورهای جهان دارای میراث فرهنگی غنی و نیز مناطق طبیعی هستند و از این فعالیت به منزله ابزاری راهبردی در توسعه اقتصادی استفاده می کنند.مهمترین ابعاد اثرات اقتصادی گردشگری را میتوان در هفت گروه طبقه بندی نمود.۱- درآمدزایی ۲- اشتغال ۳- ایجاد درآمد مالیاتی ۴- اثرات بر تراز پرداختها ۵- بهبود ساختار اقتصادی یک منطقه۶ -ترغیب فعالیت های کارآفرینی ۷- زیانهای اقتصادی وشش دسته از عوامل تاثیرگذار بر گستره اثرات اقتصادی نیز عبارتند از :ماهیت تسهیلات اصلی و جذابیت آن، حجم و میزان هزینه ها، سطح توسعه اقتصادی مقصد، بزرگی و اندازه شالوده اقتصادی مقصد، میزان اثر تکاثری در مقصد ( میزانی که مخارج گردشگران در مقصد به چرخش در می آید)، و میزانی که مقصد خود را با فصلی بودن گردشگری وفق داده است.گردشگری به عنوان یک فعالیت اصلی می تواند علاوه بر مزایای نسبی، برای مناطق عقب مانده و کشورهای در حال توسعه نوعی ابزار توسعه به حساب آید.در شرایط کنونی اصلی ترین رکن گردشگری جاذبه های شهری است که می تواند انواع مختلفی داشته باشد. بسیاری از کشورهای پیشرفته از نظر طبیعی و انسان ساز غنی هستند، توسعه بر مبنای این جاذبه ها برای بخش گردشگری نسبت به سایر بخش ها از نظر اقتصادی مزایای نسبی را فراهم می کند که اولین مزیت نسبی مستقیماً به جاذبه های طبیعی ( مثل دریا ، ساحل، کوهستان و … ) و بسیاری از جاذبه های فرهنگی ( مثل حرم ها، قلعه ها، صومعه ها، موزه ها و…) مربوط می گردد. این جاذبه ها مواد خامی هستند که می توانند با هزینه محدودی به جاذبه های سودآوری تبدیل شوند.دومین مزیت نسبی میزان واردات گردشگری می باشد که گردشگری به طور متوسط میزان واردات کمتری نسبت به دیگر بخشهای اقتصادی دارد که آن نیز به این دلیل می باشد که گردشگران خدماتی را می خرند که جمعیت محلی می تواند در حجم بالایی آنرا تولید نماید.سومین مزیت نسبی مربوط به نرخ رشد بالا گردشگری است که این رشد به همراه دورنمای خوب و کشش درآمدی بالا گردشگری را به بخش مرجع برای توسعه اقتصادی تبدیل می کند.مزیت نسبی دیگر گردشگری ماهیت کار محور بخش گردشگری است که گردشگری باعث ایجاد اشتغال در بخش های مختلف از جمله خدمات ،اقامت و … می شود.توسعه گردشگری در مقیاس بزرگ آن و بر پایه گردشگری انبوه صرفه جویی های خارجی را به همراه دارد که از آن جمله می توان به توسعه و بهبود زیرساختها اشاره نمود که علاوه بر ترویج صنعت گردشگری به دیگر بخشهای اقتصادی نیز سود می رساند.
مزیت توسعه گردشگری، ایجاد فعالیتهای سرمایه گذاری و کارآفرینی است

تأثیر کلان شهر مذهبی مشهد بر شهرهای کوچک همجوار
مشهد در شمال شرق استان خراسان واقع شده است. دسترسی زمینی به آن از ۴ مسیر است. الف: محور بجنورد- شیروان- قوچان -مشهد که به جاده سنتو (آسیایی) معروف است. ب: جاده سبزوار-نیشابور- مشهد که از قسمت جنوب شهر وارد می شود. ج: محور گناباد- تربت حیدریه که در ۳۵ کیلومتری مشهد با مسیر ب تلاقی می کند. د: مسیر تایباد- تربت جام که آن هم در کیلومتر ۳۵ با محور جنوب مشترک می شود. ذ : محور سرخس- کلات نادر که مسیر شمالی شهر است.
بار اصلی جذب گردشگر زمینی مشهد از مسیرهای الف و ب است. تقریباً تمامی زائران نواحی شمالی، غربی و مرکزی ایران از این دو محور وارد مشهد می شوند. تنها استان های جنوب شرقی و مرکزی ایران ممکن است از مسیر ج وارد شهر شوند.
مسیرهای دال و ذال هم به علت اینکه هر دوی آنها بعد از طی حداکثر ۳۰۰ کیلومتر به مرزهای بین المللی می رسند چندان ارزش گردشگری ندارند. این دو محور دسترسی محلی شهرهای تربت جام، تایباد، فریمان، سرخس و کلات نادر را به شهر مشهد ممکن می سازند. اما دو محور اصلی که در این مقاله مورد بحث قرار می گیرد محورهای الف و ب هستند. جاده الف که از استان های مازندران و گلستان وارد خراسان شمالی شده و سپس به مشهد می رسد، در مسیر خود در استان خراسان بزرگ شهرهای آشخانه، بجنورد، شیروان، فاروج ، قوچان و چناران را در می نوردد.
جاده ب اما شهرهای کمتری را در بر می گیرد: داورزن، سبزوار، نیشابور تنها شهرهای خراسان در مسیر این جاده اند.
طبق آمار مسئولین هر سال نزدیک به ۸۰ درصد از سفرهای زیارتی به مشهد از طریق مسیرهای زمینی صورت می گیرد(www.aftabnews.com) و با خوشبینی تمام می توان نزدیک به ۷۰ درصد آنها را از دو مسیر الف و ب دانست. اکنون می توانیم بررسی کنیم که این حجم مسافر چه تأثیرات مثبت و منفی برای شهرهای مجاور و کلان شهر مشهد صورت گذاشته است.
در سالهای اخیر رشد اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی شهرهای همجوار مشهد که در مسیر الف و ب هستند گرچه تغییرات محسوسی داشته است ولی هرگز به پای کلان شهر مذهبی و حتی به نزدیک شاخص های آن هم نرسیده است.
نیشابور، سبزوار، قوچان، شیروان و بجنورد در مدار همیشگی خویش می چرخند. حتی جدایی خراسان شمالی از خراسان بزرگ و مرکز استان شدن بجنورد هم روند پیشرفت شهر را سریع تر نکرد.
مسافرانی که از شمال و تهران و نواحی غربی و مرکزی به سمت مشهد حرکت می کنند این شهرها را به منزله گذرگاه هایی می بینند که باید هرچه زودتر از آنها گذشت. بسیاری از حوادث و تصادف نتیجه همین موضوع است. مسافران رغبتی به ماندن در این شهرها ندارند و می خواهند هرچه زودتر به مشهد برسند. حداکثر استفاده ای که مسافران از این شهرها دارند در حدتوقفی کوتاه و اقامه نماز یا خوردن غذایی است و خرید اندک مایحتاج بین راه. گاهی هم که فشار خستگی بیش از حد شود ماندن در پارک‌ها، میادین شهر و خوابیدن در سخت‌ترین شرایط ممکن، کاری است که مسافران انجام می دهند.
اما چرا وضعیت اینگونه است؟
به نظر می رسد مردم و مسئولین شهرهای مجاور هم به این مسأله رضایت داده اند. آنها نمی خواهند و نمی‌توانند شهر خود را بیشتر از یک گذرگاه ببینند در سالهای اخیر کاری جهت اقامتگاه شدن این شهرها انجام نشده است.
دلایل عدم رغبت مسافران به ماندن در شهرهای مسیر کلان شهرها
۱-    عدم وجود زیرساخت های مناسب شهری و اقامتی
در هیچ یک از شهرهای مجاور مشهد زیرساخت های اقامتی وجود ندارد در چند تا از این شهرها یک یا چند هتل موجود است که با توجه به قیمت بالای آنها، رغبت مسافرین را برای استفاده از آنها بر نمی انگیزاند از این گذشته مسافری که آخر شب به شهری رسیده و فردا صبح زود قصد حرکت از آنجا را دارد به هیچ عنوان صرفه را در این نمی بیند که در هتل اقامت نماید.
۲-    عدم تبلیغات مناسب گردشگری
در تعدادی از این شهرها جاذبه های مناسب گردشگری وجود دارد، همانند، نیشابور و بزرگانش چون خیام، عطار و کمال الملک. همچنین نیشابور دارای جاذبه های وسیع و متنوع طبیعی است که از این لحاظ حتی به کلان شهر مشهد پهلو می زند، ولی بیشتر مسافرین که از این مسیر عبور می کنند با این جاذبه‌ها آشنا نیستند و در نتیجه زمانی را برای ماندن در نیشابور صرف نمی کنند.
۳-    جاده های کمربندی !!
شاید تعجب برانگیز باشد ولی یکی از عواملی که در عدم جذب گردشگران در شهرهای مجاور کلان شهرها مؤثر است، کمربندی های شهرها هستند. این کمربندی ها گرچه فایده های فراوانی دارند و رفت و آمد در شهرها را ساده می سازند همچنین با عبور دادن کامیون ها و سایر وسایل سنگین از بار ترافیکی شهرها می کاهند و حوادث رانندگی را کاهش می دهند، ولی از سوی دیگر موجب می شوند تا بسیاری از مسافرین هم از کمربندی‌ها عبور کنند و شهر مسیر خود را نبینند. اصولاً این کمربندی ها محلی شده‌اند برای فراری دادن مسافرین از شهرها. بسیاری از این مسافرین اگر به شهرها وارد شوند و محیط آن را و چشم انداز آنها را ببینند مطمئناً ساعاتی و حتی روزهای بیشتری در آنها توقف می کنند ولی وقتی مستقیم از جاده به کمربندی می رسند ترجیح می دهند راه خود را ادامه دهند و از آن بگذرند.
۴-    عدم توجه به مبلمان شهری در ورودی ها
ورودی هر شهر به منزله آینه تمام نمایی است که می تواند نشانگر هویت فرهنگی و اجتماعی شهر باشد. بسیاری از خاطرات مسافرین در بدو ورود به شهر شکل می گیرد وقتی در آغاز یک شهر مجموعه‌ای ناهمگونی از مغازه ها و تعویض روغنی ها، مکانیکی ، تابلوهای خوش آمدگویی عجیب و غریب و حتی انواع و اقسام راه های فرعی و اصلی تلنبار شده است، رغبت برای ورود به شهر در کسی بر نمی انگیزد حال آنکه اگر ورودی شهری سرشار از آرامش، زیبایی و پاکیزگی باشد، مسافرین را به صرافت این امر می اندازد که از داخل مجموعه هم دیدن کنند.
مواردی که ذکر شد از مهمترین عوامل عدم توجه مسافرین به شهرهای مجاور و در مسیر کلان شهرها است. به عوامل فوق می توان موارد بسیار دیگری را نیز افزود ولی مشت نمونه از خروار است. این موارد را می توان به کلان شهرهای مذهبی دیگر همچون قم و شیراز و حتی شهرهای دیگری چون تبریز و اصفهان هم تعمیم داد. بسیاری از این کلان شهرها موجب گشته اند تا جاذبه های گردشگری شهرهای همجوار به چشم نیاید. مردم شهرهای مجاور هم کم کم به این مسأله عادت کرده اند و آموخته اند فقط گذرگاهی کوتاه باشند برای سیل مسافرین کلان شهرها.
حوادث خونین رانندگی، شلوغی روزافزون جاده ها و… تنها سهمی است که شهرهای همجوار از سیل زایران کلان شهرها دارند.
نتیجه گیری
کلان شهرهای مذهبی می‌توانند تأثیر عمده ای بر صنعت گردشگری و وضعیت اقتصادی شهرهای کوچک همجوار داشته باشند. به شرط آنکه زیر ساخت های گردشگری و سایر پارامترهای مهم در جذب گردشگر در این شهرها رعایت گردد. فضاسازی شهرهای کوچک همجوار معمولاً حالتی روستا گونه و بسته دارد. جریان اقتصادی و اجتماعی این شهرها در مداری بسته می چرخد و معمولاً مسئولین و مردم شهرها به این وضعیت خو کرده و تلاشی برای برون رفت از آن نمی کنند. تقویت حس اعتماد به نفس عمومی در مسئولیت و مردم می تواند چاره گشای حل بسیاری از موانع و مشکلات توسعه گردشگری در شهرهای کوچک باشد. فرایند تبدیل شدن شهرهای کوچک مجاور و کلان شهرهای مذهبی به نقاط جذب گردشگر از مسائلی است که چالش های فراوان پیش رو دارد و می تواند از طرف مسئولین به عنوان یکی از امور مهم در روند توسعه صنعت گردشگری کشور به کار گرفته شود.

منابع:

۱- “فرآیند مدیریت جهانگردی”، مهدی الوانی، معصومه پیروزبخت
۲- توسعه گردشگری از دیدگاه برنامه ریزی شهری و منطقه ای”، جواد مهدیزاده
۳- سازمان ایرانگردی و جهانگردی: برنامه ملی توسعه و مدیریت گردشگری، پائیز ۱۳۸۱٫
۴- “The Economics of Tourism Destinations